Kiedy obcujemy z dziełem artystycznym (dowolnej dziedziny sztuki), najczęściej nie poddajemy go gruntownej analizie. Odbieramy nastrój, aurę; uderza nas idea, emanująca z dzieła; zgadzamy się z treścią przekazu bądź nie. Możemy zachwycać się harmonią (barw, dźwięków, słów) lub być poruszonym kontrastami, zgrzytami; pięknem lub brzydotą.

Jestem przekonana, że najczęściej – w życiu – odbiór sztuki jest pozaracjonalny i pozawerbalny. Coś nam się podoba lub nie. Wiecie sami, jak trudno wam zwykle napisać recenzję czegoś tam: bo wtedy właśnie kończy się odbiór przez serce, a zaczyna próba analizy. Akt werbalizowania jest zawsze aktem racjonalizowania. Nie zawsze to dobrze.
Kiedy jednak mówimy o docieraniu do głębokiej idei tekstu kultury, to musimy uwzględnić w tym procesie etap analizy. Nie wystarczy jednak wtedy stwierdzenie, że „autor użył w tekście wielu środków stylistycznych: epitetów, metafor i symboli”. Należy wskazać niektóre z nich, spróbować odczytać ich znaczenia, odkryć funkcje, jakie pełnią w tekście. Utwór ukaże wtedy nam swoje prawdziwe oblicze. Dotrzemy do celu komunikatu, doznamy kontaktu z samym twórcą dzieła.
 
zamiar artysty ⇒ środek stylistyczny ⇒ efekt artystyczny
 
Funkcja środka artystycznego – to zamierzenie autorskie, wiążące się z celem budowania komunikatu artystycznego. Poniżej spróbowałam odkryć niektóre z tych zamierzeń.

Funkcja budowania nastroju:

Środek stylistyczny buduje nastój.

epitet
metafora
słowa klucze (np. nagromadzenie rzeczowników)
poetyzm: nastrój podniosłości, elegancji, patosu
onomatopeja: nastrój opisywanego zjawiska (deszcz, grzmot, szelest,)

 

 


Funkcja ekspresji uczuć autora/bohatera:

Środek stylistyczny jest nośnikiem emocji.

zdrobnienie: uczucia pozytywne: czułość, miłość, zachwyt
zgrubienie: uczucia negatywne: nienawiść, pogarda, niechęć, złość
złożenie: na ogół negatywne
eksklamacja; hiperbola: uczucia mocne, dramatyzm, ból, cierpienie albo też zachwyt, szczęście
pytanie retoryczne: stan zagubienia, wahanie, niepewność

ekspresywizm :

sprawdź więcej funkcji

 

 


Funkcja kreacyjna

Budowanie świata przedstawionego

epitet: malarskość, oddanie barwy świata
archaizm: budowanie świata przeszłości
neologizm: świat wymyślony przez artystę
orientalizm: budowanie egzotyki, nowości, klimatu świata podróży, kolorytu miejsca

Funkcja melodyczna:

Budowanie warstwy brzmieniowej utworu.

rym: tworzenie wiązania brzmieniowego w wierszu (funkcja wierszotwórcza)
rytm: oddanie rytmu żądanego zjawiska (np. rytm pociągu, rytm walca)

epifora, anafora,onomatopeja

 instrumentacja głoskowa:
samogłoskowa: lamentacja (a, o, u);
spółgłoskowa: twarda, brutalna, rewolucyjna (r, rz, wr, grz); szeleszcząca (s, sz, szcz) – dla podkreślenia opisywanych zjawisk

przerzutnia: łamanie monotonii wersu, upodobnienie poezji do zdania języka mówionego.

Sprawdź przykłady


Funkcja nośnika idei:

Środki stylistyczne wyrażają myśl, ideę wiersza. Odczytanie nowo tworzonych sensów przybliża do interpretacji wymowy tekstu,

symbol
alegoria
personifikacja
metafora

( oraz właściwie każdy inny środek stylistyczny)

 


Funkcja budowania komizmu

np:

instrumentacja głoskowa 
neologizm

Sprawdź przykłady