Środki stylistyczne nie są rodzynkami w cieście, bo mają nieco inne funkcje. Owszem, z nimi ciasto lepiej smakuje, ale np. w szarlotce nie spotyka się rodzynek, natomiast środki stylistyczne są w każdym utworze. Nie są one tylko do ozdoby czy dla smaku. Są jednym z nośników idei (przesłania) wiersza, elementem formy, która jest kształtem treści, tak jak ciało jest kształtem duszy, mówiąc nieco metafizycznie. Jednym słowem – w każdym wierszu muszą być, choć czasem ich nie dostrzegacie, pisząc w wypracowaniach: „Autor nie użył w ogóle żadnych środków stylistycznych”. Brak epitetów np. u Różewicza – jest celowym zabiegiem, kształtującym język jego utworów: suchy, konkretny, pełen cierpienia, odwzorowujący chaos i rozpad świata. Nie ma epitetów, to jest zapewne coś innego. A co? Gdzie i czego szukać? Co może służyć autorowi do organizowania wypowiedzi artystycznej? Otóż każda warstwa języka!

Środki stylistyczne to zabiegi artystyczne na różnych poziomach języka: brzmienia, tworzenia wyrazu, słownictwa, składni zdania, znaczeń wyrazów.

Odpowiednio rozróżniamy środki fonetyczne, słowotwórcze, leksykalne, składniowe – oraz tropy, czyli zabiegi polegające na wykorzystaniu znaczeń różnych słów i ich zestawianiu (śr. semantyczne). Tropy są najbardziej znanymi i wyrazistymi zabiegami artystycznymi, ustalonymi w większości już w antyku. Z kolei najbardziej znanym tropem jest metafora.

Środki stylistyczne

 

fonetycznesłowotwórczeleksykalneskładniowesemantyczne (tropy)
rym
rytm 
instrumentacja gł.
onomatopeja
aliteracja
eufonia
złożenie
zgrubienie
zdrobnienie 
neologizm
wulgaryzm 
eufemizm 
ekspresywizm 
kolokwializm 

archaizm 
dialektyzm 
poetyzm
antyteza 
apostrofa
eksklamacja
pytanie retor.
inwersja
przerzutnia 
powtórzenie 
paralelizm skł. 
anafora 
epifora 
refren
elipsa
anakolut
epitet
epitet stały
e. metaforyczny 
metafora
animizacja 
personifikacja 
oksymoron 
metonimia synekdocha 
hiperbola
litota
porównanie 
p. homeryckie
alegoria
symbol
ironia
Celowe łączenie w wypowiedzi elementów brzmieniowych Specjalne budowanie słowa poetyckiego przez cząstki słowotw. Czerpanie z określonych obszarów językowych (gwara – jęz. wysoki, jęz. współcz. – jęz. histor.) lub specjalne nacechowanie emocjonalne słownictwa Specjalne wykorzystanie konstrukcji składniowych (zabiegi w obszarze zdania) Specjalne zestawienia słów, budujące nowe znaczenia, utrwalone przez tradycję literacką

 

Zbadaj funkcje środków stylistycznych