Zachowania kulturowe to takie, które są opozycją dla zachowań wynikających z natury – zachowań fizjologicznych. Są to więc zachowania wyuczone, wspólne dla członków danego społeczeństwa i przekazywane w jego obrębie. Człowiek uczy się tych zachowań już od najwcześniejszego dzieciństwa, stąd ich trwałość, wdrożenie na poziomie nawyków kulturowych. Nie zastanawiamy się np. nad tym, dlaczego toaleta usytuowana jest w ustronnym miejscu, tylko z niej korzystamy, zadowoleni z tego położenia. (A przy okazji - po ilości toalet publicznych poznajemy poziom cywilizacyjny kraju :).

Czy jakiekolwiek z naszych zachowań nie jest wynikiem kulturowego procesu przetwarzania?

zachowania naturalne

zachowania kulturowe

fizjologiczne, pierwotne

instynktowne

dziedziczone

sztuczne,

wyuczone

społeczne (przekazywane przez pokolenia)

wspólne (ponadjednostkowe)

 

Zachowania kulturowe kształtują się na podstawie wzorów kulturowych, które mogą być uświadamiane i nieuświadamiane.

 

 

Wzory kulturowe – zachowanie i sposób myślenia określonej społeczności

 

Obszary zachowań kulturowych są bardzo liczne, nie sposób wymienić ich wszystkich.

Np.:

higiena

od wysadzania dzieci na nocniczek czy mycia zębów – po szkolenia w zakresie zasad BHP w wielkich zakładach przemysłowych;

 

komunikowanie się

 

 

 

 

obrzędy i rytuały kulturowe

np.inicjacja, obrzędy przejścia, obrzędy funeralne, żegnanie zmarłych, jubileusze;

obyczaje

zachowania powszechnie przyjęte, polegające na niepisanej tradycji, przekazywanej przez pokolenia, charakterystyczne dla lokalnej społeczności: zakładanie rodziny, opieka nad starcami, wychowanie dzieci; to co wypada i nie wypada w danej społeczności, ściśle kontrolowane przez normę społeczną. Wystąpienie poza tę normę jest powodem restrykcji społ.: wytykania palcami, obmowy, ostracyzmu, nawet prześladowania. Dotyczą życia codziennego.

 
zwyczaje kulturowe
ustalone nawyki ponadindywidualne, trwałe, przekazywane pokoleniowo; często towarzyszą świętom religijnym lub państwowym albo rytuałom: łamanie się opłatkiem, wieczerza wigilijna, zaręczyny, wieczór kawalerski, obchodzenie urodzin albo imienin, Barbórka, przenoszenie żony przez próg nowego domu. Nieprzestrzeganie zwyczajów nie wywołuje restrykcji społecznych.
 
edukacja
posyłanie dzieci do instytucji oświatowych, szkolenia, zjazdy, seminaria i konferencje w życiu zawodowym; tworzenie encyklopedii i słowników

 

sport

igrzyska, mundiale i wiejskie kopanie piłki-szmacianki, służące kanalizowaniu potrzeby rywalizacji i dominacji

 

rozrywka, gry i zabawy

wszelkie zachowania w czasie wolnym, służące rozrywce (nieproduktywne, spontaniczne): gry w szachy, brydża, w oczko i „dupniaka”, przeciąganie liny i rozwiązywanie krzyżówek panoramicznych. Wylegiwanie się przed telewizorem i śledzenie perypetii filmowej rodziny w telenoweli – albo też wycieczka autokarowa Szlakiem Orlich Gniazd. Ważną częścią tych zachowań będzie kontemplacja sztuki

twórczość artystyczna
polityka
wojna
religia

moda

i inne.