Typy liryki

Typ liryki określamy oceniając pozycję „ja” lirycznego w utworze, jego sposób ujawniania się, rodzaj zaangażowania w wypowiedź.Typy liryki

Liryka bezpośrednia:

Wypowiedź ma charakter wyznania, wewnętrznego monologu. Podmiot ujawnia się poprzez formy gramatyczne (1 os.), zaimki rzeczowne (mój, mnie).

Kazimierz Wierzyński Kufer

Na strychu śpi mój powrót,
Kufer blachą okuty, walizy,
Cała moja ojczyzna,
Paszporty, obywatelstwa,
Emigracyjne wizy.(...)

Liryka maski:

Podmiot przyjmuje postać osoby, rzeczy, zwierzęcia, rośliny, ale wypowiadane sądy możemy przypisać autorowi, odkrywają jego światopogląd (Język wiersza sugeruje, że wypowiada się matka, lamentująca nad losem swojego syna. Wiersz wyraża rozpacz z powodu śmierci wielu młodych ludzi, zrozumienie dla ich tragicznej kondycji. Chociaż Baczyński nie był matką, to jednak o pokoleniu sądził tak właśnie.).

K. K. Baczyński Elegia o...(chłopcu polskim)

Oddzielili cię, syneczku, od snów, co jak motyl drżą,
Haftowali ci, syneczku, smutne oczy rudą krwią,
Malowali krajobrazy w żółte ściegi pożóg,
Wyszywali wisielcami drzew płynące morze.(...)

Liryka roli:

Wypowiada się podmiot w 1 os., ale w żaden sposób jego sądy nie są sądami autora.

Zbigniew Herbert Tren Fortynbrasa

Teraz kiedy zostaliśmy sami możemy porozmawiać książę jak mężczyzna z mężczyzną chociaż leżysz na schodach i widzisz tyle co martwa mrówka (...)

(...) to będą moje manewry przed objęciem władzy
trzeba wziąć miasto za gardło i wstrząsnąć nim trochę

Tak czy owak musiałeś zginąć Hamlecie nie byłeś do życia
wierzyłeś w kryształowe pojęcia a nie glinę ludzką (...)

Liryka podmiotu zbiorowego:

Wypowiedź nie ma charakteru jednostkowego, jest głosem pokolenia, grupy, społeczności, narodu.

Tadeusz Różewicz Zostawcie nas

Zapomnijcie o nas

o naszym pokoleniu
żyjcie jak ludzie
zapomnijcie o nas (...)

Liryka pośrednia:

Podmiot liryczny ukryty poza sytuacją liryczną; częsty przykład odnajdujemy w wierszach wykorzystujących dialog, opis, narrację.

Miron Białoszewski Karuzela z madonnami

(...)Migają w krąg anglezy grzyw
i lambrekiny siodeł,
I gorejące wzory bryk
Kwiecisto-laurkowe.
A w każdej bryce vis a vis
Madonna i madonna
W nieodmienionej pozie tkwi
Od dziecka odchylona (...)