Analiza i interpretacja

 

Interpretowanie tekstów literackich wydaje się uczniom trudną sztuką i lekceważą ją, mówiąc, że nie ma sensu domyślać się, „co autor chciał powiedzieć”. Ja wtedy stwierdzam, że na pewno co chciał, to powiedział, pytanie brzmi natomiast, co my z tego zrozumieliśmy i przyjęliśmy. Otóż proces interpretowania przypomina wchodzenie po schodach:

 

odczytanie idei utworu (interpretacja)

                                              kolejne kroki analizy

                                hipoteza intuicyjna

 

Analiza (gr. analysis – rozwiązanie, rozbiór) – to wstępny etap odczytania utworu; zbadanie utworu pod kątem budowy i uporządkowania poszczególnych elementów; studium przygotowujące do interpretacji.

Interpretacja (łac. interpretatio – wyjaśnienie) – to różne działania badawcze, mające na celu:

  • wydobycie i wyjaśnienie sensu utworu
  • odkrycie autorskiego przesłania
  • wskazanie miejsca utworu w szerszym kontekście (odczytanie kontekstów: biograficznego, historycznego, politycznego, filozoficznego, estetycznego)

Uwaga!

Analiza bez interpretacji – prowadzi do uproszczonego, płytkiego odbioru utworu. Interpretacja bez analizy – grozi popełnieniem błędów interpretacyjnych lub prowadzi do nieuzasadnionych wniosków.

Etapy analizy

Badać możemy następujące kategorie:

  • konstrukcja osoby mówiącej (kto mówi? co mówi?, po co?)
  • intencja osoby mówiącej (Z jakiego powodu i po co mówi?)
  • sytuacja liryczna (nastrój, okoliczności, sytuacja wypowiedzi: kiedy? w jakim kontekście?)
  • ewentualny adresat liryczny (do kogo mówi?)
  • ewentualny bohater liryczny (o kim się mówi?)
  • kompozycja wiersza
  • ukształtowanie stylistyczne (Jak się mówi? środki stylistyczne, ton, język wypowiedzi)
  • ukształtowanie wersyfikacyjne utworu (typ wiersza, rodzaj rymów, typ liryki)

Kierunki interpretacji

  • odkrycie funkcji środków stylistycznych
  • odczytanie intencji nadawcy tekstu (apel, apoteoza, krytyka, żart, prowokacja artystyczna, parodia itp.)
  • odczytanie sensu metafor, symboli, neologizmów
  • umieszczenie sensu wypowiedzi w określonychkontekstach: biograficznych, historyczno-politycznych, społecznych, filozoficznych, estetycznych...
  • porównanie, odnalezienie związków intertekstualnych

Narzędzia analizy

Narzędziami analizy są oczywiście pojęcia teoretycznoliterackie, które opisują kategorie literackie, np.: dotyczące świata przedstawionego, typów liryki, gatunku tekstu, typów sytuacji lirycznej, stylu lit. i metaforyki.