Rynek w Kazimierzu Dolnym to historyczne centrum miasta, otoczone renesansowymi kamienicami, podcieniami i charakterystyczną drewnianą studnią. Warto zobaczyć przede wszystkim Kamienice Przybyłów, farę, pomnik psa Werniksa oraz widok na zamek i basztę. Spacer po placu najlepiej połączyć z wizytą nad Wisłą i w pobliskich wąwozach lessowych.
Dlaczego Rynek w Kazimierzu Dolnym jest wyjątkowy?
Rynek jest centralnym placem Kazimierza Dolnego i jednym z najlepiej rozpoznawalnych miejsc w województwie lubelskim. Jego układ powstał w średniowieczu, a obecna zabudowa przypomina o handlowej potędze miasta z XVI i XVII wieku. Wtedy Wisłą spławiano zboże do Gdańska, a miejscowi kupcy szybko się bogacili.
Plac ma nieregularny, zbliżony do trapezu kształt. Zabudowę tworzą trzy pierzeje, natomiast od strony północno-wschodniej zamyka ją kościół farny. W dokumentach z 1857 roku numeracja obejmowała 34 domy, choć część dawnej zabudowy nie przetrwała pożarów, wojen i zniszczeń.
Dzisiejszy wygląd Rynku jest również wynikiem powojennej odbudowy. Karol Siciński odtwarzał kamienice, korzystając między innymi z dawnych rysunków Michała Elwira Andriollego i akwarel Zygmunta Vogla. Zachowano historyczny charakter placu, choć nie wszystkie budynki odtworzono dokładnie w pierwotnej formie.
Rynek w Kazimierzu Dolnym łączy funkcję zabytkowego placu, targowiska, miejsca spotkań i punktu widokowego na najważniejsze budowle miasta.
Co zobaczyć na Rynku?
Spacer warto rozpocząć przy drewnianej studni stojącej w centralnej części placu. Jej obecna altana w stylu zakopiańskim powstała w 1913 roku według projektu Jana Koszczyca-Witkiewicza. Druga studnia znajduje się przy wylocie ulicy Lubelskiej. Wieczorem podcienia, bruk i fasady kamienic tworzą spokojną scenerię, choć w dni targowe plac nabiera zupełnie innego charakteru.
Kamienice Przybyłów
Kamienice Przybyłów wzniesiono w 1615 roku dla bogatych kupców, braci Mikołaja i Krzysztofa. Budynek Pod Świętym Mikołajem zdobi figura patrona przedstawionego w stroju biskupa. Na sąsiedniej kamienicy Pod Świętym Krzysztofem widnieje święty Krzysztof przenoszący przez wodę małego Jezusa.
Obie fasady mają trzyarkadowe podcienia, wysokie attyki i bogatą dekorację manierystyczną. Widać w niej inspiracje włoskie oraz niderlandzkie, przetworzone przez lokalnych rzemieślników. Za ozdobnymi szczytami ukrywają się strome dachy, które z poziomu placu pozostają niemal niewidoczne.
Pomnik psa Werniksa
Przy Rynku stoi brązowy Pomnik psa Werniksa, znanego także jako Hultaj. Rzeźbę wykonał Bogdan Markowski w 2000 roku. Pierwowzorem był bezpański kundel, którego polubili kazimierscy artyści. Turyści głaszczą go po nosie, dlatego ta część pomnika wyraźnie różni się kolorem od reszty rzeźby.
Kamienica Gdańska i Muzeum Sztuki Złotniczej
Wśród innych budynków wyróżnia się barokowa Kamienica Gdańska, odbudowana po II wojnie światowej. Jej nazwa przypomina o dawnych związkach handlowych Kazimierza z portowym Gdańskiem. Pod numerem 19 działa Muzeum Sztuki Złotniczej, będące oddziałem Muzeum Nadwiślańskiego.
Jaką historię kryje kazimierski plac?
Początki osady sięgają XI wieku, gdy miejsce nosiło nazwę Wietrzna Góra. Nazwa Kazimierz prawdopodobnie wiąże się z Kazimierzem Sprawiedliwym, który przekazał tutejsze ziemie norbertankom ze Zwierzyńca. Z kolei Kazimierz Wielki nadał osadzie prawa miejskie, ufundował parafię i zamek.
Władysław Jagiełło 28 lutego 1406 roku przeniósł miasto na prawo magdeburskie i ustanowił sobotnie targi. Później zmieniano ich termin, a handel przez stulecia pozostawał podstawą lokalnej gospodarki. Pożary około 1560 i w 1585 roku doprowadziły do przebudowy wielu budynków w stylu renesansowym.
Miasto ucierpiało także podczas potopu szwedzkiego. W 1657 roku podpalono zabudowę między ulicą Lubelską a farą. Kolejne straty przyniosły pożar z 1866 roku, I wojna światowa oraz działania wojenne w 1944 roku. Przetrwały najcenniejsze obiekty, w tym Kamienice Przybyłów.
Co znajduje się w pobliżu Rynku?
Najważniejsze zabytki leżą blisko siebie, dlatego centrum można zwiedzać pieszo. Z placu widać farę, ruiny zamku i basztę. Krótki spacer wystarczy, aby przejść od miejskiej architektury do nadrzecznego krajobrazu.
- kościół farny św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja z renesansowymi organami z około 1620 roku,
- ruiny zamku i basztę Kazimierza Dolnego z widokiem na Wisłę,
- Mały Rynek oraz dawną synagogę odbudowaną w 1953 roku,
- bulwar nadwiślański i zabytkowe spichlerze,
- Górę Trzech Krzyży z panoramą miasta i rzeki.
Wzdłuż Wisły zachowało się jedenaście spichlerzy. Dawniej było ich znacznie więcej, ponieważ Kazimierz pełnił funkcję ważnego portu zbożowego. Część budynków gospodarczych otrzymała bogate dekoracje renesansu lubelskiego, niespotykane w takiej skali w zwykłej zabudowie magazynowej.
Miłośnicy przyrody mogą przejść do Wąwozu Korzeniowego. Woda wypłukiwała less, odsłaniając korzenie drzew i tworząc wysokie, strome ściany. Rano jest tam ciszej. Z centrum można dotrzeć pieszo, choć po deszczu gliniaste podłoże staje się śliskie.
Kiedy przyjechać i jak zaplanować spacer?
Największy ruch pojawia się w weekendy oraz w środku dnia. Jeśli zależy Ci na spokojnym oglądaniu fasad, przyjedź rano albo wybierz wieczór w dzień powszedni. Rynek jest dostępny bezpłatnie przez cały rok, a parkowanie w pobliżu zamku i starówki pozostaje płatne.
Dni targowe przywracają placowi jego dawną funkcję. Wtedy można kupić lokalne produkty, owoce i kazimierskiego koguta. Warto spróbować go w Piekarni Sarzyński przy ul. Nadrzecznej 6, gdzie drożdżowy wypiek należy do najbardziej rozpoznawalnych smaków miasta.
Na dłuższy pobyt dobrze przeznaczyć co najmniej dwa dni. W jednym można zwiedzić Rynek, farę, zamek, Górę Trzech Krzyży i bulwar. Następnego dnia warto wybrać Wąwóz Korzeniowy, Mięćmierz albo przeprawę promową do Janowca.
Muzeum Nadwiślańskie
Obiekty Muzeum Nadwiślańskiego znajdują się w kilku punktach miasta. Ekspozycje obejmują między innymi dawne rzemiosło złotnicze, przedmioty liturgiczne i wystawy czasowe. Przy zwiedzaniu kilku oddziałów można było w 2023 roku kupić karnet za 50 zł, natomiast aktualne ceny i godziny otwarcia wymagają sprawdzenia przed wizytą.
Zamek w Janowcu
Ruiny Zamku w Janowcu widać z kazimierskiej baszty i Góry Trzech Krzyży. Do drugiego brzegu Wisły można dotrzeć promem, a wyprawę najlepiej połączyć ze zwiedzaniem zamku. Jego historia pozostaje powiązana z dziejami Kazimierza, ponieważ oba ośrodki rozwijały się przy tym samym wiślanym szlaku handlowym.
Najspokojniejszy spacer po Rynku przypada na poranek w dzień powszedni. Wtedy łatwiej dostrzec detale attyk, podcieni i kamiennej zabudowy.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Dlaczego Rynek w Kazimierzu Dolnym jest uważany za wyjątkowy?
To średniowieczny plac z renesansową zabudową, który świadczy o handlowej potędze miasta z XVI–XVII wieku i pełni funkcję miejsca spotkań, targowiska oraz punktu widokowego.
Co warto zobaczyć podczas spaceru po Rynku?
Na uwagę zasługują Kamienice Przybyłów, drewniana studnia, pomnik psa Werniksa, Kamienica Gdańska i Muzeum Sztuki Złotniczej. Dodatkowo stąd widać farę, zamek i basztę.
Czym są Kamienice Przybyłów i kiedy powstały?
To bogato zdobione, manierystyczne kamienice wzniesione dla kupców w 1615 roku, z charakterystycznymi podcieniami i attykami. Ich dekoracje łączą wpływy włoskie i niderlandzkie.
Kim był Werniks i dlaczego ma pomnik przy Rynku?
Werniks to znany w mieście bezpański kundel, który stał się ulubieńcem artystów; jego brązowa rzeźba powstała w 2000 roku. Turyści często głaszczą jego nos, co uczyniło go jaśniejszym od reszty posągu.
Jakie zabytki znajdują się w pobliżu Rynku?
W pobliżu leżą m.in. kościół farny ze starymi organami, ruiny zamku i baszta, Mały Rynek z dawną synagogą, bulwar nad Wisłą oraz Góra Trzech Krzyży. Wzdłuż rzeki stoją też historyczne spichlerze.
Kiedy najlepiej przyjechać, by uniknąć tłumów na Rynku?
Najspokojniej jest rano w dzień powszedni lub wieczorem poza weekendami, gdy łatwiej oglądać detale fasad i podcieni. W weekendy i w południe ruch jest największy.
Ile czasu warto przeznaczyć na zwiedzanie Kazimierza Dolnego?
Na podstawowe zwiedzanie Rynku, fary, zamku, Góry Trzech Krzyży i bulwaru dobrze przeznaczyć jeden dzień, a na dodatki jak Wąwóz Korzeniowy lub Janowiec warto zaplanować drugi dzień. Dzięki bliskiemu położeniu zabytków wiele można zobaczyć pieszo.
Czy zwiedzanie Rynku i dostęp do niego są płatne?
Sam Rynek jest dostępny bezpłatnie przez cały rok, natomiast parkowanie w rejonie zamku i starówki jest płatne. Opłaty za wstęp dotyczą jedynie niektórych muzeów i atrakcji.
